Ζωφόρος του Παρθενώνα και προσωπική άποψη για την επιστροφή των μαρμάρων

Ζωφόρο έλεγαν οι αρχαίοι την συνεχή οριζόντια ζώνη με παραστάσεις ανθρώπων και ζώων σε κίνηση. Ήταν στοιχείο της ιωνικής αρχιτεκτονικής. Για τον δωρικό ρυθμό του Παρθενώνα, αποτελούσε τολμηρή πρωτοτυπία και απεικόνιζε τη πομπή των Παναθηναίων.
 Στην πομπή απεικονίζονται θεοί, ιερείς, άρχοντες, πολίτες άνδρες  και γυναίκες, νέοι και γέροι, άλογα και ζώα για τις θυσίες. Η μεγαλειώδης αυτή σύνθεση μάς επιτρέπει να δούμε και να μελετήσουμε τους αρχαίους Αθηναίους. Μαθαίνουμε περισσότερα πράγματα για τη θρησκεία τους, τη λατρεία τους, τις γιορτές, την καθημερινή τους ζωή, τα άρματα, τα ρούχα και τις πανοπλίες τους, τα μουσικά τους όργανα και τα τελετουργικά αγγεία. 
 Στο μεγάλο αυτό έργο υπάρχει εξαιρετική ενότητα. Τίποτα δεν είναι πλέον υπερβολικό. Οι θεοί βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο με τους θνητούς και διαφέρουν ελάχιστα από τους πολίτες που μετέχουν στην πομπή. Καθώς και κανείς από τους θνητούς δεν προβάλλεται ιδιαιτέρως. Τα πρόσωπα μοιάζουν μεταξύ τους. Η ποικιλία επιτυγχάνεται με τις διάφορες στάσεις και τις κινήσεις τους, με την ενδυμασία, ενώ η έκφραση προκύπτει από την κίνηση της κεφαλής και όχι από τον τονισμό ιδιαίτερων χαρακτηριστικών.Οι στάσεις είναι φυσικές, όλα ηρεμούν και με τις κινήσεις τους τονίζουν την έννοια της συμμετοχής.
 Όλα εκφράζουν τη συνοχή της Αθηναϊκής κοινωνίας του χρυσού αιώνα η οποία παρήγγειλε το έργο και απεικονίζεται σε αυτό. Έτσι, όπως σωστά είπαν, το εξαίρετο αυτό έργο γλυπτικής δεν είναι παρά η έκφραση της Δημοκρατίας στην καλύτερη στιγμή της κατά την αρχαιότητα.                                                

                                           
                                    Η επιστροφή των μαρμάρων στον τόπο καταγωγής τους            
                                

Αρχικά ένας λόγος είναι ότι τα μάρμαρα ανήκουν στην Ελλάδα. Ο ναός χτίστηκε τον 5ο αιώνα π.Χ. από την πόλη - κράτος της Αθήνας για την Αθηνά, την προστάτιδα θεά της, και στέγασε τα αφιερώματα που οι Αθηναίοι λάμβαναν από τις άλλες πόλεις-κράτη που υπόκεινταν σε αυτήν: σχεδόν ένα σύμβολο της ελληνικής δημοκρατίας ή μιας παρόμοιας αίσθησης. Η Αθήνα έπαψε να υπάρχει ως μια ελληνική πόλη τον 6ο αιώνα μ.Χ., πάνω από χίλια χρόνια προτού ο έβδομος κόμης του Έλγιν αφαιρέσει τα γλυπτά από την Οθωμανική αυτοκρατορία. Το έθνος της Ελλάδας χρονολογείται από το 1830, 20 χρόνια αφού ο Έλγιν τελείωσε τη βρώμικη δουλειά του και 14 χρόνια αφότου το βρετανικό κράτος τα παρέδωσε στο Βρετανικό Μουσείο, του οποίου οι θεματοφύλακες θωρούνται πλέον οι νόμιμοι ιδιοκτήτες των γλυπτών. Είναι δύσκολο να δούμε πραγματικά τι πρέπει να κάνουν τα σύγχρονα εθνικά κράτη της Ελλάδας και του Ηνωμένου Βασιλείου, ή τι πρέπει να γίνει με το ζήτημα της ιδιοκτησίας, σχετικά με το πού εκτίθενται καλύτερα τα γλυπτά του Παρθενώνα.

Αλλά υπάρχει ένας πολύ κακός λόγος για τη μη επιστροφή των μαρμάρων, καθώς η πράξη της επιστροφής θα δημιουργούσε προηγούμενο. Αυτό εξαρτάται πλήρως από ό,τι έγινε. Η επιστροφή των μαρμάρων στην Ελλάδα θα έδειχνε πράγματι ότι τα πολιτιστικά αγαθά θα πρέπει κατά κανόνα να αποστέλλονται στο σύγχρονο έθνος-κράτος που καταλαμβάνει τη γη πάνω στην οποία χτίστηκαν ή βρέθηκαν. Αλλά αν η κατευθυντήρια αρχή είναι ότι η παγκόσμια πολιτιστική μας κληρονομιά ανήκει σε όλους μας και θα πρέπει να είναι διαθέσιμη σε όσο περισσότερους από εμάς είναι δυνατόν, τότε πρέπει να ληφθούν πιο δύσκολες αποφάσεις.
Σε αυτή την περίπτωση, υπάρχει το πειστικό επιχείρημα ότι οι άνθρωποι πρέπει να έχουν την ευκαιρία να δουν τα μάρμαρα δίπλα στην Ακρόπολη όπου ανεγέρθηκαν εξ αρχής. Στο νέο Μουσείο της Ακρόπολης, ο Παρθενώνας είναι ορατός μέσα από τα παράθυρα της αίθουσας στην οποία τα μάρμαρα θα εκτίθονταν μαζί με τια αρχαιότητες που έμειναν στην Αθήνα. Τα γλυπτά που σήμερα είναι χωρισμένα – συμπεριλαμβανομένων μιας αποκεφαλισμένης θεάς και μιας μεγάλης πομπής που εξαφανίζεται στα μισά- θα επανεννωθούν και επιτέλους θα προσφέρουν όλη την αίσθησή τους. Η Αθήνα δεν είναι λιγότερο προσβάσιμη από το Λονδίνο στον υπόλοιπο κόσμο και το να δούμε και να σκεφτούμε αυτό το ναό και σχεδόν το σύνολο των γλυπτών στο ίδιο πρωινό, κάτω από τον ίδιο αττικό ουρανό, θα είναι ένα προνόμιο και μια χαρά .

                                  

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ΚΟΛΛΑΖ

Πύλη για την ελληνική γλώσσα

www.greek-language.gr/digitalResources/ancient.../page_058.html?prev...

Ελληνιστική Τέχνη Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

http://www.namuseum.gr/collections/vases/hellen-period-gr.html

Η ΖΩΟΦΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ

ΠΛΗΦΟΡΙΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΖΩΟΦΟΡΟ 

Η ζωφόρος του Παρθενώνα περιβάλλει το επάνω μέρος των τοίχων του ναού, πίσω από τους εξωτερικούς κίονες. Έχει 1μ. ύψος και συνολικό μήκος 160μ. Θέμα της ανάγλυφης παράστασης είναι η πομπή των Παναθηναίων. 

Η παράσταση αρχίζει από τη ΝΔ γωνία του ναού και ακολουθεί δύο κατευθύνσεις, μία από τη βόρεια και μία από τη νότια πλευρά, ξεδιπλώνοντας όλο το θέμα. Και οι δύο συναντιόνται στο ανατολικό τμήμα της ζωφόρου που βρίσκεται πάνω από την επίσημη είσοδο του Παρθενώνα

   Στις τρεις πλευρές της ζωφόρου (δυτική, νότια και βόρεια) έχουν απεικονιστεί σκηνές από την πομπή των Παναθηναίων. Στην τέταρτη, την ανατολική πλευρά, με την παρουσία των θεών του Ολύμπου, παριστάνεται το τέρμα της πομπής και η παράδοση του ιερού πέπλου της Αθηνάς από τις Αρρηφόρες στον Αρχιερέα. 
        
   Συνολικά 360 ανθρώπινες μορφές σε ομάδες και μεμονωμένα άτομα και πλήθος από ζώα συνθέτουν τη ζωφόρο με την πομπή των Παναθηναίων. Στην παράσταση υπάρχουν θεοί, ιερείς, άρχοντες, μουσικοί, ιππείς, άρματα, παρθένες με υδρίες και κάνιστρα, γέροντες με κλαδιά, πολίτες, άντρες και γυναίκες έφηβοι και ακόμα άλογα, βόδια και κριάρια. Όλες οι μορφές ενεργούν και κινούνται με κατεύθυνση και ροή προς τα ανατολικά όπου θα τερματίσει η μεγαλόπρεπη πομπή.

Το θέμα της ζωφόρου ήταν έμπνευση και σχέδιο του γλύπτη Φειδία. Για την εκτέλεσή του εργάστηκε μαζί με τους μαθητές του. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Δίας, η Ήρα και κάποιοι θεοί έγιναν από το ίδιο το χέρι του μεγάλου καλλιτέχνη.    Η ζωφόρος του Παρθενώνα είναι έργο με ασύγκριτη δύναμη, τελειότητα και ομορφιά.

   Στάθηκε για αιώνες στην αρχαιότητα, το σύμβολο και η εικόνα του πιο σεβαστού, του πιο λαμπρού και του πιο επίσημου γεγονότος, που ζούσαν οι Αθηναίοι. Τα Παναθήναια, γιορτή της θεάς Αθηνάς που προστάτευε την πόλη τους ήταν το μεγαλύτερο θρησκευτικό γεγονός.
   Πολλά κομμάτια της ζωφόρου καταστράφηκαν από την έκρηξη του Μοροζίνη. Αρχικά υπήρχαν 115 πλάκες. Απ' αυτές, 94 σώζονται ακόμη, είτε ολόκληρες, είτε σε κομμάτια. 36 βρίσκονται στην Αθήνα, 56 στο Βρετανικό Μουσείο (Λονδίνο) αρπαγμένες από τον Έλγιν, μία πλάκα από την ανατολική πλευρά στο Λούβρο (Παρίσι) και ένα μέρος από μια άλλη πλάκα στη Βιέννη.

 

ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ ΤΩΝ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ 

ΤΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΗΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΕΙΝΑΙ: 

 1) Τα μάρμαρα από τον γλυπτό διάκοσμο του Παρθενώνα, που είχαν κλαπεί από τον λόρδο Έλγιν από το 1801 εως το 1804, δεν είναι ένα αυτοτελές έργο, ώστε να μπορεί να νομιμοποιείται η κατοχή του με διάφορους τίτλους ιδιοκτησίας, όπως συμβαίνει με τους πίνακες ζωγραφικής. Τα μάρμαρα αυτά ήταν κυρίως από τη ζωφόρο, τις μετόπες και τα αετώματα και πλαισίωναν το συνολικό αρχιτεκτονικό δημιούργημα του ναού με την απαράμιλλη αισθητική τους, οπότε πρέπει να επιστραφούν στο φυσικό χώρο που τα γέννησε για να επανασυνδεθούν ιστορικά και αισθητικά με το λεηλατημένο μνημείο. Ενδεικτικά αναφέρεται πως υπάρχουν πολλά γλυπτά που το μισό κομμάτι τους είναι στην Αθήνα και το άλλο μισό βρίσκεται στην Αγγλία.  

2) Το δίκαιο που επικαλούνται οι Άγγλοι για την κατοχή των μαρμάρων, δεν έχει νομική βάση -κι ας τα αγόρασαν από τον Έλγιν το 1816- γιατί ήταν προϊόν κλοπής, αρχαιοκαπηλίας και λαφυραγωγίας. Επρόκειτο ασφαλώς για επαίσχυντη πράξη ιεροσυλίας, γιατί ενώ ο Έλγιν είχε σουλτανικό φιρμάνι μόνο για να φτιάξει εκμαγεία, απέκοψε βίαια τα μάρμαρα από τις βάσεις τους και κατέστρεψε αρκετά κατά το κατέβασμα με σχοινιά και γάντζους ή κατά τη μεταφορά τους με κάρα στο λιμάνι του Πειραιά. Και σαν να μην έφτανε αυτό, ήρθε και το ναυάγιο του πλοίου που τα μετέφερε, έξω από τα Κύθηρα, για να ολοκληρώσει την καταστροφή. Τα γλυπτά έμειναν στο βυθό έως και δύο έτη μέχρι την τελική ανέλκυσή τους από Καλύμνιους δύτες, ώσπου μεταφέρθηκαν τελικά στην Αγγλία στην ιδιωτική συλλογή του Έλγιν. 

3) Τα μάρμαρα του Παρθενώνα είναι τεκμήρια της ιστορίας της τέχνης και ως εκ τούτου της πολιτισμικής συνέχειας των Ελλήνων. Δεν μπορεί κανείς να υποκλέψει την ιστορία ενός άλλου λαού, να οικειοποιηθεί την τέχνη του, αγνοώντας το ηθικό του δικαίωμα να απολαμβάνει την αισθητική αρτιότητα και ομορφιά των μνημείων του τόπου του και να επανασυνδέεται νοερά με την πολιτισμική του παράδοση. Το αττικό τοπίο που διαμόρφωσε καλλιτεχνικά αυτό το αισθητικό πρότυπο είναι και ο φυσικός παραπληρωματικός χώρος που πρέπει να εκτίθενται τα γλυπτά αυτά. Τα μνημεία αποκτούν ξανά την καλλιτεχνική και πολιτισμική τους διάσταση όταν εντάσσονται στο φυσικό τους χώρο και αποκαθιστούν την αισθητική τους ισορροπία με το περιβάλλον, φυσικό και κοινωνικό.  

4) Η ύπαρξη ενός ευρύτερου συμβολισμού στα μάρμαρα του Παρθενώνα, που περιλαμβάνει τις κατακτήσεις του πολιτικού ορθολογισμού, τη διαλεκτική φιλοσοφία, τις ανθρωπιστικές αξίες και το ιδανικό της αθηναϊκής δημοκρατίας, καθιστά το έργο διαχρονικά αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας και της παράδοσης των Ελλήνων. Η έκθεση των μαρμάρων σε άλλο κράτος, μακριά από την πατρίδα και τους φυσικούς τους κληρονόμους, αναιρεί όλον αυτό τον ιδιαίτερο συμβολισμό αξιών, που γεννήθηκαν στο αττικό τοπίο. Είναι σαν να εκθέτουμε στην Αθήνα μεγαλιθικούς βράχους του Στόουνχεντζ. Τέτοια μοναδικά μνημεία αποτελούν παγκόσμια κληρονομιά των λαών και προστατεύονται από την UNESCO, η οποία έχει μάλιστα και ως έμβλημα (!) τον Παρθενώνα.  

5) Η μόνιμη δικαιολογία των Άγγλων, όλα αυτά τα χρόνια της αμφισβήτησης της κατοχής των μαρμάρων και της διεκδίκησής τους από την ελληνική πλευρά, ήταν ότι δεν έχουμε ένα σύγχρονο και ασφαλές μουσείο στην Αθήνα. Τώρα που το μουσείο της Ακρόπολης έγινε πράξη (2009) και πληροί τους όρους ασφαλούς φύλαξης και προστασίας γιατί δεν τα επιστρέφουν; Αντίθετα οι ίδιοι δε σεβάστηκαν καθόλου τα μνημεία αυτά και τα χρησιμοποίησαν ως ¨ντεκόρ¨ σε διάφορες εκδηλώσεις και δεξιώσεις στους χώρους του Βρετανικού Μουσείου του Λονδίνου. Η επιμονή τους δε να λευκάνουν την όψη των μαρμάρων, τους οδήγησε στο να χρησιμοποιήσουν δραστικό οξύ καθαρισμού το 1938, που δυστυχώς αλλοίωσε το φυσικό χρώμα του πεντελικού μαρμάρου. 

6) Η επιστροφή των μαρμάρων του Παρθενώνα ανταποκρίνεται και στο κοινό αίσθημα των Άγγλων που με συντριπτικό ποσοστό 99% είχαν ταχθεί υπέρ της επιστροφής τους στην Ελλάδα σε δημοσκόπηση που έγινε για τηλεοπτική εκπομπή του BBC. Ανάλογη αίσθηση υπάρχει και στα περισσότερα μέλη του αγγλικού κοινοβουλίου, ιδίως του εργατικού κόμματος.  

7) Οι Άγγλοι έχουν εκμεταλλευτεί οικονομικά ξένες αρχαιότητες από όλο τον κόσμο στα μουσεία τους και πρέπει κάποτε να σταματήσει αυτή η υφαρπαγή εθνικού πλούτου άλλων λαών και να αποδοθούν οι αρχαιότητες στους φυσικούς κατόχους τους. Ακόμα είναι αντιφατικό η Ευρωπαϊκή Ένωση να χρηματοδοτεί τις εργασίες αναστύλωσης της Ακρόπολης και η Αγγλία ως χώρα μέλος, να εξακολουθεί να κρατά για λογαριασμό της τα κομμάτια του Παρθενώνα.

Φίλιππος Β' (συναισθήματα Μανώλη Ανδρόνικου)

Ο Φίλιππος της Μακεδονίας ή Φίλιππος Β΄ o Μακεδών, ήταν ο βασιλιάς που έκανε τη Μακεδονία ισχυρό κράτος, ένωσε υπό την ηγεμονία του τα υπόλοιπα ελληνικά κράτη και προετοίμασε στην ουσία την κατάκτηση της Περσίας και του μεγαλύτερου μέρους του τότε γνωστού κόσμου από τον γιο του Μέγα Αλέξανδρου. Γεννήθηκε το 382 π.Χ. στην Πέλλα.Θεωρήθηκε ο ισχυρότερος και επιφανέστερος Έλληνας της εποχής του, ένας ηγέτης, σημαδεμένος από τις μάχες της νεότητας του. Mε μία σειρά θεμελιωδών μεταρρυθμίσεων στο σύνολο της δομής του βασιλείου του κατάφερε να εισέλθει δυναμικά στο προσκήνιο των ελληνικών υποθέσεων στα μέσα του 4 ου αιώνα π.Χ. Αφού αναδιοργάνωσε ριζικά το στρατό του, εισάγοντας μεταξύ άλλων τη σάρισα και επινοώντας καινούργιες τακτικές για τη φάλαγγα των οπλιτών, προχώρησε σε κεραυνοβόλες επιθετικές ενέργειες εναντίον των βόρειων, δυτικών και ανατολικών γειτόνων του.
 O Φίλιππος, έχοντας διώξει την Ολυμπιάδα, παντρεύτηκε μια Μακεδόνισσα πριγκίπισσα, την Κλεοπάτρα, ανιψιά του Αττάλου. Στο γαμήλιο γλέντι ο Άτταλος εύχεται στο ζευγάρι να αποκτήσει γρήγορα ένα νόμιμο διάδοχο. Ο Αλέξανδρος αδειάζει το ποτήρι του στο πρόσωπο του Αττάλου και ξεσπά ένας φοβερός καυγάς. Ο Φίλιππος, μεθυσμένος, τραβά το ξίφος του αλλά σκοντάφτει και πέφτει κάτω. Ο Αλέξανδρος σχολιάζει «δείτε τον άνθρωπο που θέλει να περάσει στην Ασία και δεν μπορεί να περάσει πάνω από ένα τραπέζι».
Τέλος, ο Άτταλος οργάνωσε τον εορτασμό για τους γάμους της ανιψιάς του Κλεοπάτρας με το βασιλιά των Μολοσσών, Αλέξανδρο Α΄, στο θέατρο των Αιγών. Σύμφωνα με τον Διόδωρο, σε μια επίδειξη δύναμης ο Φίλιππος έκανε την είσοδό του στο θέατρο χωρίς την φρουρά του. Τότε όμως δολοφονήθηκε από έναν από τους πιο έμπιστους σωματοφύλακές του, τον Παυσανία. Ο Παυσανίας σκοτώθηκε λίγα λεπτά αργότερα από τους διώκτες του. 




                                                  Μανώλης Ανδρόνικος

Στις 8 Νοεμβρίου, 1977, ο αρχαιολόγος Μανώλης Ανδρόνικος ανακοίνωσε την ανακάλυψη του ασύλητου τάφου του Φιλίππου Β΄ στην Βεργίνα της Ημαθίας, γεγονός που υπήρξε μείζων αρχαιολογική ανακάλυψη παγκοσμίως. Τα ευρήματα του τάφου αργότερα συμπεριλήφθηκαν στην έκθεση «Αναζητώντας τον Αλέξανδρο» που έγινε σε τέσσερις πόλεις των Η.Π.Α. από το 1980ως το 1982. Αυτή του η ανακάλυψη αμφισβητήθηκε από πολλούς γι'αυτό το λόγο μπορεί και να ένιωσε μία απογοήτευση για όλη του τη δουλειά. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι εκτιμήσεις του για αυτόν τον τάφο είναι λανθασμένες.Κι έτσι μετά από χρόνια βγαίνουν σωστές.Τα συναισθήματά του είναι απερίγραπτα και με θαυμασμό για την ανακάληψή του, συγκινείται και ανατριχίαζει.

''Περιήγηση στην αρχαία αγορά''

Κάθε φορά που κατεβαίνω στην αγορά της Αθήνας μας, δεν χορταίνω την τόση ομορφιά της. Όλα αυτά τα πανέμορφα επιτεύγματα που έχουμε και ο πολιτισμός μας είναι η ζωντανή απόδειξη της δημοκρατικής Αθήνας.

 Για παράδειγμα τα δοιηκητικά κέντρα, τα βουλευτήρια αλλά και τα δικαστήρια είναι αξιοθαύμαστα ακόμα και ως προς τον σχεδιασμό τους στην παραμικρή λεπτομέρια. Επίσης όταν κάποιος έρχεται στην αγορά μας σίγουρα δεν θα  του περάσουν απαρατήρητοι οι ναοί και τα λατρευτικά κέντρα όπου εκεί λατρεύουμε τους θεούς.

 Τέλος, στην αγορά μπορούμε με μεγάλη άνεση να ανταλλάξουμε τα εμπορεύματα μας και να θαυμάσουμε ό,τι καινούριο έχει έρθει στη πόλη μας. Δεν θα άφηνα με τίποτα την Αθήνα διότι είναι ένας τόπος αναψυχής και σοφίας.