Η ΖΩΟΦΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ

ΠΛΗΦΟΡΙΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΖΩΟΦΟΡΟ 

Η ζωφόρος του Παρθενώνα περιβάλλει το επάνω μέρος των τοίχων του ναού, πίσω από τους εξωτερικούς κίονες. Έχει 1μ. ύψος και συνολικό μήκος 160μ. Θέμα της ανάγλυφης παράστασης είναι η πομπή των Παναθηναίων. 

Η παράσταση αρχίζει από τη ΝΔ γωνία του ναού και ακολουθεί δύο κατευθύνσεις, μία από τη βόρεια και μία από τη νότια πλευρά, ξεδιπλώνοντας όλο το θέμα. Και οι δύο συναντιόνται στο ανατολικό τμήμα της ζωφόρου που βρίσκεται πάνω από την επίσημη είσοδο του Παρθενώνα

   Στις τρεις πλευρές της ζωφόρου (δυτική, νότια και βόρεια) έχουν απεικονιστεί σκηνές από την πομπή των Παναθηναίων. Στην τέταρτη, την ανατολική πλευρά, με την παρουσία των θεών του Ολύμπου, παριστάνεται το τέρμα της πομπής και η παράδοση του ιερού πέπλου της Αθηνάς από τις Αρρηφόρες στον Αρχιερέα. 
        
   Συνολικά 360 ανθρώπινες μορφές σε ομάδες και μεμονωμένα άτομα και πλήθος από ζώα συνθέτουν τη ζωφόρο με την πομπή των Παναθηναίων. Στην παράσταση υπάρχουν θεοί, ιερείς, άρχοντες, μουσικοί, ιππείς, άρματα, παρθένες με υδρίες και κάνιστρα, γέροντες με κλαδιά, πολίτες, άντρες και γυναίκες έφηβοι και ακόμα άλογα, βόδια και κριάρια. Όλες οι μορφές ενεργούν και κινούνται με κατεύθυνση και ροή προς τα ανατολικά όπου θα τερματίσει η μεγαλόπρεπη πομπή.

Το θέμα της ζωφόρου ήταν έμπνευση και σχέδιο του γλύπτη Φειδία. Για την εκτέλεσή του εργάστηκε μαζί με τους μαθητές του. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Δίας, η Ήρα και κάποιοι θεοί έγιναν από το ίδιο το χέρι του μεγάλου καλλιτέχνη.    Η ζωφόρος του Παρθενώνα είναι έργο με ασύγκριτη δύναμη, τελειότητα και ομορφιά.

   Στάθηκε για αιώνες στην αρχαιότητα, το σύμβολο και η εικόνα του πιο σεβαστού, του πιο λαμπρού και του πιο επίσημου γεγονότος, που ζούσαν οι Αθηναίοι. Τα Παναθήναια, γιορτή της θεάς Αθηνάς που προστάτευε την πόλη τους ήταν το μεγαλύτερο θρησκευτικό γεγονός.
   Πολλά κομμάτια της ζωφόρου καταστράφηκαν από την έκρηξη του Μοροζίνη. Αρχικά υπήρχαν 115 πλάκες. Απ' αυτές, 94 σώζονται ακόμη, είτε ολόκληρες, είτε σε κομμάτια. 36 βρίσκονται στην Αθήνα, 56 στο Βρετανικό Μουσείο (Λονδίνο) αρπαγμένες από τον Έλγιν, μία πλάκα από την ανατολική πλευρά στο Λούβρο (Παρίσι) και ένα μέρος από μια άλλη πλάκα στη Βιέννη.

 

ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ ΤΩΝ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ 

ΤΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΗΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΜΑΡΜΑΡΩΝ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΕΙΝΑΙ: 

 1) Τα μάρμαρα από τον γλυπτό διάκοσμο του Παρθενώνα, που είχαν κλαπεί από τον λόρδο Έλγιν από το 1801 εως το 1804, δεν είναι ένα αυτοτελές έργο, ώστε να μπορεί να νομιμοποιείται η κατοχή του με διάφορους τίτλους ιδιοκτησίας, όπως συμβαίνει με τους πίνακες ζωγραφικής. Τα μάρμαρα αυτά ήταν κυρίως από τη ζωφόρο, τις μετόπες και τα αετώματα και πλαισίωναν το συνολικό αρχιτεκτονικό δημιούργημα του ναού με την απαράμιλλη αισθητική τους, οπότε πρέπει να επιστραφούν στο φυσικό χώρο που τα γέννησε για να επανασυνδεθούν ιστορικά και αισθητικά με το λεηλατημένο μνημείο. Ενδεικτικά αναφέρεται πως υπάρχουν πολλά γλυπτά που το μισό κομμάτι τους είναι στην Αθήνα και το άλλο μισό βρίσκεται στην Αγγλία.  

2) Το δίκαιο που επικαλούνται οι Άγγλοι για την κατοχή των μαρμάρων, δεν έχει νομική βάση -κι ας τα αγόρασαν από τον Έλγιν το 1816- γιατί ήταν προϊόν κλοπής, αρχαιοκαπηλίας και λαφυραγωγίας. Επρόκειτο ασφαλώς για επαίσχυντη πράξη ιεροσυλίας, γιατί ενώ ο Έλγιν είχε σουλτανικό φιρμάνι μόνο για να φτιάξει εκμαγεία, απέκοψε βίαια τα μάρμαρα από τις βάσεις τους και κατέστρεψε αρκετά κατά το κατέβασμα με σχοινιά και γάντζους ή κατά τη μεταφορά τους με κάρα στο λιμάνι του Πειραιά. Και σαν να μην έφτανε αυτό, ήρθε και το ναυάγιο του πλοίου που τα μετέφερε, έξω από τα Κύθηρα, για να ολοκληρώσει την καταστροφή. Τα γλυπτά έμειναν στο βυθό έως και δύο έτη μέχρι την τελική ανέλκυσή τους από Καλύμνιους δύτες, ώσπου μεταφέρθηκαν τελικά στην Αγγλία στην ιδιωτική συλλογή του Έλγιν. 

3) Τα μάρμαρα του Παρθενώνα είναι τεκμήρια της ιστορίας της τέχνης και ως εκ τούτου της πολιτισμικής συνέχειας των Ελλήνων. Δεν μπορεί κανείς να υποκλέψει την ιστορία ενός άλλου λαού, να οικειοποιηθεί την τέχνη του, αγνοώντας το ηθικό του δικαίωμα να απολαμβάνει την αισθητική αρτιότητα και ομορφιά των μνημείων του τόπου του και να επανασυνδέεται νοερά με την πολιτισμική του παράδοση. Το αττικό τοπίο που διαμόρφωσε καλλιτεχνικά αυτό το αισθητικό πρότυπο είναι και ο φυσικός παραπληρωματικός χώρος που πρέπει να εκτίθενται τα γλυπτά αυτά. Τα μνημεία αποκτούν ξανά την καλλιτεχνική και πολιτισμική τους διάσταση όταν εντάσσονται στο φυσικό τους χώρο και αποκαθιστούν την αισθητική τους ισορροπία με το περιβάλλον, φυσικό και κοινωνικό.  

4) Η ύπαρξη ενός ευρύτερου συμβολισμού στα μάρμαρα του Παρθενώνα, που περιλαμβάνει τις κατακτήσεις του πολιτικού ορθολογισμού, τη διαλεκτική φιλοσοφία, τις ανθρωπιστικές αξίες και το ιδανικό της αθηναϊκής δημοκρατίας, καθιστά το έργο διαχρονικά αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας και της παράδοσης των Ελλήνων. Η έκθεση των μαρμάρων σε άλλο κράτος, μακριά από την πατρίδα και τους φυσικούς τους κληρονόμους, αναιρεί όλον αυτό τον ιδιαίτερο συμβολισμό αξιών, που γεννήθηκαν στο αττικό τοπίο. Είναι σαν να εκθέτουμε στην Αθήνα μεγαλιθικούς βράχους του Στόουνχεντζ. Τέτοια μοναδικά μνημεία αποτελούν παγκόσμια κληρονομιά των λαών και προστατεύονται από την UNESCO, η οποία έχει μάλιστα και ως έμβλημα (!) τον Παρθενώνα.  

5) Η μόνιμη δικαιολογία των Άγγλων, όλα αυτά τα χρόνια της αμφισβήτησης της κατοχής των μαρμάρων και της διεκδίκησής τους από την ελληνική πλευρά, ήταν ότι δεν έχουμε ένα σύγχρονο και ασφαλές μουσείο στην Αθήνα. Τώρα που το μουσείο της Ακρόπολης έγινε πράξη (2009) και πληροί τους όρους ασφαλούς φύλαξης και προστασίας γιατί δεν τα επιστρέφουν; Αντίθετα οι ίδιοι δε σεβάστηκαν καθόλου τα μνημεία αυτά και τα χρησιμοποίησαν ως ¨ντεκόρ¨ σε διάφορες εκδηλώσεις και δεξιώσεις στους χώρους του Βρετανικού Μουσείου του Λονδίνου. Η επιμονή τους δε να λευκάνουν την όψη των μαρμάρων, τους οδήγησε στο να χρησιμοποιήσουν δραστικό οξύ καθαρισμού το 1938, που δυστυχώς αλλοίωσε το φυσικό χρώμα του πεντελικού μαρμάρου. 

6) Η επιστροφή των μαρμάρων του Παρθενώνα ανταποκρίνεται και στο κοινό αίσθημα των Άγγλων που με συντριπτικό ποσοστό 99% είχαν ταχθεί υπέρ της επιστροφής τους στην Ελλάδα σε δημοσκόπηση που έγινε για τηλεοπτική εκπομπή του BBC. Ανάλογη αίσθηση υπάρχει και στα περισσότερα μέλη του αγγλικού κοινοβουλίου, ιδίως του εργατικού κόμματος.  

7) Οι Άγγλοι έχουν εκμεταλλευτεί οικονομικά ξένες αρχαιότητες από όλο τον κόσμο στα μουσεία τους και πρέπει κάποτε να σταματήσει αυτή η υφαρπαγή εθνικού πλούτου άλλων λαών και να αποδοθούν οι αρχαιότητες στους φυσικούς κατόχους τους. Ακόμα είναι αντιφατικό η Ευρωπαϊκή Ένωση να χρηματοδοτεί τις εργασίες αναστύλωσης της Ακρόπολης και η Αγγλία ως χώρα μέλος, να εξακολουθεί να κρατά για λογαριασμό της τα κομμάτια του Παρθενώνα.